خانه / دانلود مقالات ادبی / اصطلاحات نقدی و ادبی / شاعران صعالیک در عصر جاهلی

شاعران صعالیک در عصر جاهلی

شاعران صعالیک عصر جاهلی
صعلوک از نظر لغوی به معنای فقیر است و در عصر جاهلی به شاعرانی اطلاق میشد که علیه زندگی اجتماعیشان شورش کرده و طایفه و قبیله خود را ترک نمودند.آنها زندگی در بیابان ها و صحراها را به زندگی در قوم خود ترجیح میدادند و با راهزنی و غارتگری از ثروتمندان به یاری فقیران می شتافتند.شعر آنها از اهمیت خاصی برخوردار است چرا که بیانگر شورش بر ثروتمندان و بخیلان است و در آن از ارزش های والای انسانی و اخلاقی چون جوانمردی و صبر و پایداری در مقابل سختی ها صحبت میشود. مهمترین شاعران صعالیک عبارتند از شنفری -تاَبط شرّا-عروة بن الورد
يکي از معضلات اجتماعي قوم عرب پيش از اسلام پديده «صعلوکي» بود که گروهي از افراد قبيله به عللي به حاشيه رانده مي شدند تا با تهيدستي و بي پناهي و گرسنگي و آوارگي بسازند.
اينان با چنين ويژگيها و صفاتي از مادر به دنيا نيامده بودند، بلکه رخداد بعدي سرنوشت محتومي بود که قبيله و جامعه هديه مي داد، همچنانکه عنوان راه زن و دزد و گرگ را.

شاعران صعلوک در ادبیات عربى (ذکاوتى قراگزلو علی رضا)

 

اين مقاله مي کوشد ضمن يادي از آزادگان و جوانمردان لکه هاي تهمت را از سيماي پر رنج آنان کنار زند، و عوامل اصلي پديده را در بين خود آن جامعه بجويد.

يکي از معضلات اجتماعي قوم عرب پيش از اسلام پديده «صعلوکي» بود که گروهي از افراد قبيله به عللي به حاشيه رانده مي شدند تا با تهيدستي و بي پناهي و گرسنگي و آوارگي بسازند.
اينان با چنين ويژگيها و صفاتي از مادر به دنيا نيامده بودند، بلکه رخداد بعدي سرنوشت محتومي بود که قبيله و جامعه هديه مي داد، همچنانکه عنوان راه زن و دزد و گرگ را.
اين مقاله مي کوشد ضمن يادي از آزادگان و جوانمردان لکه هاي تهمت را از سيماي پر رنج آنان کنار زند، و عوامل اصلي پديده را در بين خود آن جامعه بجويد.
کلمات کليدي: صَعاليک، عيّار، هُجَناء و اَغرِبه، خُلعاء، قبيله
صعاليک گروهي از تهيدستان و بي پناهان و گرسنگان عرب عصر جاهلي بودند که در حاشيه جامعه زندگي مي کردند، و به عللي جذب اجتماع نمي شدند و از ارکان و پايه هاي قبيله خود به حساب نمي آمدند، و به اضطرار به صحرا و بيابان پناه مي بردند.
آنان را در زبان و عُرف محل راهزن، دزد و گرگ مي خواندند؛ امّا در باور و تحليل پژوهشگر با انصاف «صعاليک»: آزادگان، بلند همتان، جان بر کفان و ظلم ستيزاني هستند که با تکيه بر توش و توان خويش از جامعه مي بريدند و به دامن کوه و درّه پناه مي بردند؛ وحوش و سَبُع را جانشين اهل و خويش مي کردند . با گرسنگي مي جنگيدند تا از کسي منّت نبرند، و به تاخت و تاز مي پرداختند تا ديگران را سير کنند، و بر قبايل مي شوريدند تا انتقام حقوق پايمال شده را بگيرند.
در دوران جاهلی نظام قبیله ای در معرض سه جریان شدید فاصله طبقاتی، تبعیض نژادی و پایبندی به آداب و رسوم سخت قبیله ای قرار داشت؛ این نظام بر افکار و اندیشه ی بعضی از شاعران دوره ی جاهلی تاثیر ی عمیق گذاشت، به گونه ای که منجر به تولد و رشد صعالیک در جامعه ی قبیله ای عرب شد. بدون شک ، شعر این طایفه همانند دیگر شاعران جاهلی ، ترسیم کننده ی صفحاتی از زندگی قبیله ای جامعه ی عربی است.( الشايب، احمد،( بيتا )، ص 41)

با این تفاوت که شاعر صعلوک در برابر نظام قبیله ای، اقتصادی و اجتماعی که از حمایت او دست کشیده و در حق او کوتاهی کرده و او را از همه چیز منع نموده قیام کرده است . (همان / 49 )

پیامد توزیع ناعادلانه ی ثروت در میان افراد قبایل مختلف ، ظهور دو طبقه ی ثروتمند و فقیر در نظام قبیله ای بود. این عامل با دو جریان اعتقادی و فکری مبتنی بر پایبندی عرب به آداب و رسوم قبیله ای و تبعیض نژادی ، مواردی مانند رنگ پوست، نژاد و موقعیت اجتماعی را ـ که بخش عمده ای از آن به آزاد یا کنیز بودن بستگی داشت ـ تعقیب می کرد. با این حساب دامنه ی زیاده روی در تعصبات جاهلی آنقدر گسترده می شود که تا، فراسوی لجاجت و خیره سری پیشروی می کند و نتیجه آن می شود که عده ای اندک حتی وابستگی به قبیله و تحت الحمایه آن بودن و التزام به رعایت مقررات آن را نوعی ذلت و سر افکندگی قلمداد کنند و به یکباره شیوه ی زندگی جانوران درنده ی صحرا را بر زندگی قبیلگی و اجتماعی ترجیح دهند. از اینجاست که شیوه ی زندگی گرگ و کفتار و پلنگ الگویی است ایده ال برای صعالیک و تکامل شخصیت آنان زمانی محقق می شود که یک صعلوک قادر باشد همانند یک کفتار یا یک پلنگ، بدون اتکا به هم نوع خود، روی پای خود بایستد و از جامعه اش مستقل شود. گویا ترین نمونه این تفکر در لامیة العرب به چشم می خورد، آنجا که شنفری خود را هم طراز با درندگان صحرا و بی نیاز از قبیله به تصویر می کشد :

ولي، دونكم، اهلونَ ، سيد عملسٌ وأرقط زهلول و عرفاءُ جيال

در بیت ذکر شده تنفر شاعر از قید و بندهای اجتماعی و قبیلگی احساس می شود. و همچنین از دیگر واقعیت های دردآور جامعه ی جاهلی این بود که اختیار و آزادی را از شاعر صعلوک سلب کرده، ناخواسته او را در دام عوامل درونی، اعتقادی و خارجی گرفتار می ساخت. این عوامل باعث شد که وی برای گریز از این واقعیت تلخ ، به اعتراض و مقابله با این قوانین برخیزد و برای تحقق عدالت اجتماعی و مساوات اقتصادی و به منظور مقابله و مبارزه با تبعیض نژادی و مقاومت در مقابل آداب و رسوم و سنن قبیله، از قبیله و آداب و رسوم آن روی برتابد و برای گریز از فشار های روحی و روانی، از جامعه فاصله گرفته، راه غربت را در پیش گیرد و نسبت به آداب و رسوم و سنن قبیله و اوضاع اجتماعی و اقتصادی جامعه ی خود بیگانه باشد. (عطوان،ص 10)

درباره ی شرکت گردشگری سلامت ناسار

همچنین ببینید

بررسی شعر دیک الجن

زندگی نامه دیک الجن – شاعر مشهور عرب

زندگی نامه دیک الجن – شاعر مشهور عرب ابومحمد عبدالسلام بن رغبان بن عبدالسلام بن …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *