خانه / دانلود مقالات ادبی / اصطلاحات نقدی و ادبی / فن استخدام در شعر / گمارش

فن استخدام در شعر / گمارش

فن استخدام در شعر / گمارش
syllepsis
یکی از آر ایه های ادبی است که از ایهام گرفته شده و آن است که واژه ای دو معنا داشته باشد و شاعر یا نویسنده تنها یک معنا را از آن خواسته باشد اما این واژه در جایگاهی واقع شود که خودبخود به معنای دیگر واژه بازگردد
نمونه
همچو چنگ ار به کناری ندهی کام دلم از لب خویش چو نی یک نفسی بنوازم
نواختن با چنگ در معنای نوا زدن به کار رفته است ولی در ارتباط با گوینده به معنای نوازش کردن و تیمار داشتن است. برای استخدام دو قسم بر شمرده اند: استخدام مضمر استخدام مظهر

در لغت به معنی «به خدمت گماردن» و در اصطلاح علم بدیع آن است كه از یك لفظ دو معنی مختلفِ آن را در سخن به كار گیرند، به گونه‌ای كه اگر هر یك از آن دو معنی را در سخن اعتبار نكنند، در معنی آن خللی پدید آید.
انواع استخدام:
1-استخدام مضمر:
از لفظی كه دارای دو معنی است، یكی از دو معنی را اراده كنند، و از كلمه یا عبارتی دیگر (كه ممكن است ضمیر باشد)‌معنی دیگرِ آن را. مانند:
امــید هســـــت كـــــه روی مــــــلال در نكــشد
از این سخن كه گلستان نه جای دل‌تنگی است
عــلی‌الخــــصوص كــــه دیــــباچــۀ هــمــایونش
به نامِ ســــعدِ ابوبكــــــرِ ســــعد بِنْ زنگی است
(سعدی)
شاعر در این قطعه، از خودِ كلمۀ «گلستان» معنی «گلزار» و از ضمیر «ش» (در كلمۀ «همایونش») كه به كلمۀ «گلستان» راجع است، كتابِ گلستان را اراده كرده است.
2-استخدام مظهر:
لفظی را كه دارای دو معنی است بیاورند، و هر یك از آن دو معنی را از دو كلمه (كه ممكن است دو ضمیر باشد) یا از دو عبارتِ جداگانه اراده كنند. مانند:
بــازآ كـــه در فراقِ تو چشم امیدوار
چون گوشِ روزه‌دار بر الله اكبر است
(سعدی)
در این بیت، منظور از «الله اكبر»‌در نسبت با «چشم»، تنگه‌ای است در شمال شیراز كه دروازۀ اصلی ورود به شهر است، و منظور از «الله اكبر» در نسبت با «گوش»، آغازِ اذانِ مغرب در ماه رمضان است ، كه در حكمِ اجازۀ گشودن روزه است.
3- لفظی بیاورند كه دارای دو معنی باشد، آن‌گاه دو لفظ دیگر بیاورند كه هر یك از آن دو به یكی از معانی لفظ نخستین بازگردد.
استخدام ممكن است با صنعت «ایهام» (توریه) اشتباه شود، زیرا در هر دو صنعت به لفظی نیاز است كه دارای دو معنی باشد. تفاوت استخدام با ایهام آن است كه در ایهام فقط یكی از دو معنی لفظ اعتبار می‌شود، و به معنای دیگر فقط اشاره‌ای می‌شود، امّا در استخدام حفظ هر دو معنی در سخن ضروری، و حذف هر یك موجب اختلال معنی است.
برخی از این صنعت با عنوان «اِستحدام» «اِستخدام» و «اِستحذام» نیز یاد كرده‌اند.

منبع:
دانش­نامه زبان و ادب فارسی، زیر نظر: اسماعیل سعادت؛ تهران، سازمان انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، چاپ اول، 1384، ج1، ص362.

درباره ی شرکت گردشگری سلامت ناسار

همچنین ببینید

نوشتن چکیده برای مقاله عربی

تشبیب و نسیب در شعر فارسی

تشبیب و نسیب در شعر فارسی تشبیب در لغت یاد ایام جوانی کردن است و …

ترخیم در ادبیات به چه معناست

ترخیم در ادبیات به چه معناست

ترخیم در ادبیات به چه معناست به انگلیسی: apocope ترخیم هم در ادبیات یک صنعت …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *